Een door de Europese Commissie ingestelde adviescommissie adviseert om kinderen onder de dertien jaar te verbieden zelfstandig sociale media te gebruiken. De onderzoekers presenteerden een rapport van ruim honderd pagina’s over de invloed van sociale media op kinderen. De Europese Commissie komt na de zomer met een eigen voorstel om het gebruik van sociale media door kinderen te beperken.
Volgens de onderzoekers moeten kinderen jonger dan dertien jaar alleen onder toezicht van ouders of leraren sociale media kunnen gebruiken, met een tijdslimiet erbij. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen noemt de aanbevelingen “zeer overtuigend” en zegt dat leeftijdsgebonden beperkingen nodig zijn. Ze wijst op signalen die ouders zien bij kinderen: slaapgebrek, depressie, angstklachten, cyberpesten en blootstelling aan schadelijke content. Jongeren zitten volgens haar vier tot zes uur per dag op een scherm.
Techbedrijven moeten veiligheid bewijzen
Het rapport stelt niet alleen een leeftijdsgrens voor. Bedrijven achter socialmediaplatforms moeten zelf aantonen dat hun apps veilig zijn voor jonge gebruikers, onder meer door schadelijke en illegale content te weren en verslavende elementen zoals oneindig doorscrollen of voortdurende pushmeldingen te beperken. Voor jongeren tussen dertien en achttien jaar adviseert het panel een geleidelijke toename van online vrijheid, waarbij apps zich aanpassen aan de leeftijd van de gebruiker. De Europese Commissie zou daarop moeten toezien.
De voorstellen die de Commissie na de zomer verwacht te presenteren, zullen naar verwachting sterk lijken op dit advies. Daarna moeten ze nog langs het Europees Parlement en de EU-lidstaten. Frankrijk, Spanje, Slovenië en Oostenrijk werken al aan een eigen leeftijdsgrens. Het rapport adviseert dat lidstaten de ruimte moeten krijgen om nationaal een hogere grens dan dertien jaar in te stellen. Nederland is voorstander van een leeftijdsgrens, maar wacht liever op Europese afspraken.
Twijfels over handhaving
De onderzoekers erkennen zelf dat het bewijs voor de effectiviteit van een harde leeftijdsgrens beperkt is. Daarom bepleiten ze tegelijkertijd dat jongeren vanaf dertien jaar wél toegang krijgen tot sociale media, gecombineerd met mediaonderwijs en de verplichting voor techbedrijven om apps veiliger te maken. Estland is kritisch en zet liever in op digitale vaardigheden dan op een verbod, omdat jongeren volgens dat land altijd manieren vinden om leeftijdscontroles te omzeilen. In Australië, waar sinds december een verbod voor jongeren onder de zestien jaar geldt, hebben nog altijd veel kinderen accounts op platforms als Snapchat, Instagram en TikTok. Leeftijdsverificatie is relatief eenvoudig te omzeilen, bijvoorbeeld met een VPN-verbinding die een locatie buiten de EU simuleert.
Von der Leyen verwacht ook niet dat de regels meteen waterdicht zullen zijn. “Verandering kost tijd”, zei ze, en vergeleek de opgave met eerdere gedragsveranderingen zoals het verbod op rijden onder invloed en de invoering van de autogordel. De Nederlandse Niels Zagema, die jongeren adviseert over EU-beleid, noemt het rapport een stap in de goede richting, maar waarschuwt dat een te strenge aanpak jongeren de kans ontneemt om online vaardigheden te ontwikkelen en deel te nemen aan de moderne samenleving.