De Iraanse opperste leider Mojtaba Khamenei heeft het in juni gesloten akkoord met de Verenigde Staten opgeschort. Volgens Khamenei is een handtekening van de Amerikaanse president niets waard, nadat Trump de deal op 8 juli al eenzijdig voorbij had verklaard. De opschorting valt samen met de zevende opeenvolgende nacht van Amerikaanse aanvallen op Iran, gericht op onder meer surveillance-, logistieke en maritieme doelen.
Iran viel op zijn beurt Amerikaanse bondgenoten in de regio aan. In Koeweit werden een oliefaciliteit, een energiecentrale en een waterontziltingsinstallatie geraakt. De Verenigde Staten herstelden tegelijk een blokkade van Iraanse havens, terwijl Iran de Straat van Hormuz verklaarde te sluiten. Het voorlopige akkoord hield daarmee minder dan een maand na ondertekening stand.
Een reeks akkoorden die telkens breekt
De huidige ineenstorting staat niet op zichzelf. Onderhandelingen tussen Iran en de VS liepen sinds april 2025 via verschillende ronden in Oman, Genève en Islamabad, met op 17 juni 2026 een memorandum dat binnen zestig dagen tot een definitieve deal moest leiden. Dat memorandum haalde die termijn niet: Trump verklaarde de afspraak al op 8 juli voorbij.
Dit patroon van korte levensduur van akkoorden gaat verder terug. Het nucleaire akkoord JCPOA uit 2015 hield stand tot mei 2018, toen de VS onder Trump zich er eenzijdig uit terugtrok. Iran hield zich daarna steeds minder aan de beperkingen uit die overeenkomst, en een succesvolle heronderhandeling volgde nooit. Het akkoord van juni 2026 is daarmee niet de eerste poging die na politieke druk uit elkaar valt, maar de meest recente in een reeks die al meer dan tien jaar loopt.
Schaal van de handel door Hormuz
De economische inzet van een verstoorde Straat van Hormuz is met cijfers te onderbouwen. Dagelijks gaat door deze zeestraat tussen Iran en Oman ongeveer 17 tot 20 miljoen vaten ruwe olie, wat neerkomt op circa een vijfde van de wereldwijde oliehandel. Bijna een derde van het wereldwijde vervoer van vloeibaar aardgas (LNG) per schip passeert dezelfde route.
Een simulatie van TU Delft en de Complexity Science Hub, gebaseerd op 10.000 tankers en 1.315 havens, becijfert dat jaarlijks zo’n 1.200 miljard dollar aan export direct afhankelijk is van deze doorvaart. Dat bedrag geeft een schaal aan de dreiging die verder gaat dan losse berichten over gesloten vaarwater.
- China importeert voor 97 miljard dollar aan goederen via Hormuz.
- India voert voor 74 miljard dollar aan importen via de zeestraat aan.
- Japan is afhankelijk van 63 miljard dollar aan doorvoer.
- Het Verenigd Koninkrijk importeert 12 miljard dollar via Hormuz, waarvan bijna 6 miljard dollar aan Qatarees LNG.
Voor Iran zelf, en voor de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Koeweit en Bahrein, loopt vrijwel de volledige maritieme export via deze route, zonder alternatieve vaarweg. Die landen hebben dus geen uitwijkmogelijkheid bij een verstoring, terwijl grote importeurs als China en India wel andere bevoorradingsroutes kunnen overwegen.
Wie de gevolgen voelt
Koeweit ondervond als Amerikaanse bondgenoot direct de gevolgen van de Iraanse vergelding, met schade aan energie- en waterinfrastructuur. Voor Europese energie-importerende landen ligt de kwetsbaarheid vooral bij LNG- en olieaanvoer via Hormuz, waarbij het Verenigd Koninkrijk door zijn Qatarese gasimport het meest blootgesteld Europese land is in de beschikbare cijfers.
Deze verdeling van economische blootstelling verklaart waarom reacties op de escalatie per land verschillen. Landen met een grote afhankelijkheid van Hormuz-doorvoer, of dat nu voor olie of LNG is, hebben een directer belang bij een snelle de-escalatie dan landen die minder van deze specifieke route afhangen.
Wat een verklaarde sluiting in de praktijk betekent
Onduidelijk blijft of de door Iran verklaarde sluiting van de Straat van Hormuz daadwerkelijk operationeel wordt gehandhaafd, of vooral een politieke verklaring is. Een volledige blokkade van deze zeestraat is historisch zeldzaam, mede omdat zo’n stap een directe militaire reactie van de Verenigde Staten en hun bondgenoten zou uitlokken. Die zeldzaamheid relativeert het risico op een langdurige, volledige onderbreking van de doorvaart, zonder de reeds vastgestelde militaire escalatie en aanvallen op Koeweit te ontkennen.
Ook is niet vermeld hoe de onderhandelingen tussen Iran en de VS na deze opschorting concreet verder verlopen, of welke stappen beide partijen daarna zullen zetten. Gezien de eerdere onderhandelingsgeschiedenis, met rondes in Oman, Genève en Islamabad die telkens weer op een breekpunt uitkwamen, is de vraag welk nieuw contactkanaal partijen nu zoeken, en of dat kanaal steviger blijkt dan het memorandum van 17 juni.