De Amerikaanse president Trump heeft aangekondigd dat de Verenigde Staten opnieuw een maritieme blokkade van Iran instellen. Andere landen mogen volgens hem wel door de Straat van Hormuz blijven varen, maar moeten daarvoor een tol betalen aan de VS. Trump schrijft op Truth Social dat de VS voortaan bekend zal staan als “de beschermer van de Straat van Hormuz”.
De aankondiging komt na een weekend van aanvallen tussen de VS en Iran. Trump verbond aan de tol een fors prijskaartje: 20 procent van alle vervoerde lading, bedoeld om de kosten van de beveiliging van de zeestraat te dekken. Hoe die heffing precies zou moeten werken, liet hij onvermeld. Eind juni zei minister van Buitenlandse Zaken Rubio nog dat geen land tol of belasting mag heffen op internationale wateren, omdat “de wet nu eenmaal zo is”. Iran heeft nog niet gereageerd op Trumps aankondiging. De Iraanse Revolutionaire Garde meldde een nacht eerder juist dat de Straat van Hormuz volledig gesloten is voor alle scheepvaart.
Aanvallen over en weer
De escalatie volgt op een reeks aanvallen tussen de VS en Iran. Vannacht voerden Amerikaanse strijdkrachten aanvallen uit op Iraanse luchtverdedigingssystemen, kustradarinstallaties, kleine vaartuigen en installaties voor raketten en drones. Volgens Trump was het doel om Iran “ter verantwoording te roepen” en het aantal Iraanse aanvallen op commerciële schepen in de zeestraat terug te dringen. Het Iraanse staatspersbureau meldde explosies op verschillende locaties; bij een aanval op een waterpompstation kwam volgens Iraanse bronnen één persoon om het leven en raakten vier mensen gewond.
Iran sloeg terug op Amerikaanse militaire doelen in Jordanië, Bahrein en Koeweit, aldus de Islamitische Revolutionaire Garde. In Bahrein, waar een basis van de Amerikaanse vloot staat, klonk twee keer het luchtalarm. Koeweit zette luchtverdediging in en Jordanië zegt vier afgevuurde raketten te hebben onderschept. Geen van de drie landen meldt schade. Iran noemt de aanvallen “barbaars” en stelt dat ze de diplomatieke inspanningen van de afgelopen maanden tenietdoen.
Van staakt-het-vuren naar nieuwe escalatie
De huidige situatie staat in scherp contrast met medio juni, toen de Amerikaanse zeeblokkade van Iraanse havens werd opgeheven nadat beide landen een intentieverklaring hadden getekend. De bedoeling was om in de weken daarna verder te onderhandelen over een definitieve oplossing. Vrijdag schreef Trump al dat het staakt-het-vuren voor hem voorbij was, na aanvallen over en weer. Volgens Trump gingen de gesprekken tussen de landen desondanks door.
Sinds een Iraanse aanval afgelopen zaterdag op een containerschip onder Cypriotische vlag is een sterke afname te zien in het scheepsverkeer door de Straat van Hormuz, concludeert The New York Times op basis van data van analysebedrijf Kpler. Een kanttekening daarbij: sommige schepen hebben hun volgsystemen uitgeschakeld, waardoor de beschikbare data mogelijk geen volledig beeld geven van de daadwerkelijke drukte in de zeestraat.
De onzekerheid over de doorvaart heeft directe economische gevolgen. De olieprijzen stegen maandag naar het hoogste niveau in weken, als reactie op de verdere escalatie tussen Iran en de Verenigde Staten. De Straat van Hormuz is een van de belangrijkste doorvoerroutes voor olie- en gastransport wereldwijd, waardoor verstoringen daar direct doorwerken in de energiemarkten.